Η «ερημοποίηση» των νησιών μας αντιμετωπίζεται με πολιτικές και όχι με ευχολόγια

Γράφει ο Γεώργιος Ισιδώρου Αμέντας

Η επιστροφή πληθυσμού στα μικρά ακριτικά νησιά δεν είναι θέμα του πατριωτικού καλέσματος του καθενός μας, αλλά σοβαρής, συνεκτικής πολιτικής που να κάνει τη ζωή εκεί βιώσιμη, ασφαλή και ελκυστική. Αν δεν αλλάξει η καθημερινότητα, κανένα κίνητρο δεν κρατάει κόσμο για πολύ. Ένα πλαίσιο πολιτικών που, αν εφαρμοστεί συνδυαστικά, μπορεί να φέρει κόσμο πίσω, είναι αναγκαίο να εφαρμοστεί άμεσα, πριν η κατάσταση γίνει μη αναστρέψιμη.

Αρχικά, πρέπει να δοθούν οικονομικά κίνητρα με διάρκεια. Αν δεν συμφέρει οικονομικά, δεν θα πάει κανείς. Είναι τόσο απλά κάποιες φορές τα πράγματα. Έτσι, μηδενικός ή πολύ χαμηλός φόρος εισοδήματος για 10 έως 15 χρόνια, για όσους μετακομίζουν μόνιμα, είναι μια σημαντική βάση συζήτησης, ακόμη και για μεγάλα ή πολύ μεγάλα εισοδήματα. Ανάλογη πρόβλεψη να υπάρξει και για τους μόνιμους κατοίκους, με την απαίτηση της συνέχισης της παραμονής τους στο νησί που κατοικούν.

Η κατάργηση του ΦΠΑ σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες και, σε ορισμένα πολύ μικρά νησιά, η πλήρης κατάργηση του φόρου καυσίμων, στρέφουν την προσοχή των επίδοξων νέων κατοίκων και μετατρέπουν την ενδεχόμενη μεταστέγαση σε μια ελκυστική ευκαιρία οικογενειακής ανάπτυξης. Αναγκαία είναι και η επιδότηση κατοικίας για αγορά ή ανακαίνιση, με προϋπόθεση τη μόνιμη διαμονή τουλάχιστον για 25 χρόνια, καθώς και μπόνους επαναπατρισμού για νέους κάτω των 40 ετών.

Το κλειδί για όλα είναι η εργασία. Επιβάλλεται, λοιπόν, εκτός των παραδοσιακών θέσεων εργασίας, η δημιουργία νησιωτικών θέσεων τηλεργασίας, με φοροαπαλλαγές για εταιρείες που απασχολούν εργαζόμενους από απομακρυσμένα νησιά, και η μεταφορά δημοσίων υπηρεσιών, π.χ. call centers και ψηφιακών υπηρεσιών, στα νησιά. Επίσης, στήριξη της τοπικής επιχειρηματικότητας, της αλιείας, της αγροδιατροφής και του τουρισμού για 12 μήνες τον χρόνο, καθώς και ειδικά προγράμματα για νέους επαγγελματίες, γιατρούς, εκπαιδευτικούς και τεχνίτες.

Όλα τα παραπάνω, χωρίς την υγεία και την παιδεία, θα είναι παροχές χωρίς αντίκρισμα, μιας και οι κόκκινες γραμμές των νέων ζευγαριών θέτουν κάθε προσπάθεια εν αμφιβόλω, λόγω της μη ύπαρξης τέτοιων δομών σε πολλά νησιά. Καμία οικογένεια δεν μετακομίζει χωρίς αυτά. Το κράτος οφείλει να εγγυάται μόνιμη στελέχωση ιατρείων, με υψηλούς μισθούς και μπόνους παραμονής, τηλεϊατρική με πλήρη υποδομή — όχι στα χαρτιά — και υποστήριξη των επαγγελματιών υγείας σε κάθε περίπτωση. Επιπρόσθετα, σχολεία όλων των βαθμίδων, με σύγχρονο εξοπλισμό και μικρά τμήματα, και κίνητρα για εκπαιδευτικούς ώστε να μένουν για μεγάλο διάστημα και όχι να αλλάζει κάθε χρόνο το προσωπικό.

Ακούμε συχνά ότι οι κάτοικοι των νησιών νιώθουν αποκομμένοι. Η επαρκής συνδεσιμότητα είναι αυτή που θα τους κάνει να μην αισθάνονται έτσι. Γρήγορο ίντερνετ, οπτικές ίνες ή δορυφορικό, παντού. Το διαδίκτυο είναι η βάση της επικοινωνίας σήμερα. Επίσης, καθημερινή και αξιόπιστη ακτοπλοϊκή σύνδεση όλο τον χρόνο, επιδότηση μετακινήσεων για μόνιμους κατοίκους και διασύνδεση μικρών νησιών μεταξύ τους. Δημιουργία μικρών αεροδρομίων ή ενίσχυση αερογραμμών όπου είναι εφικτό.

Το υποτιμημένο πρόβλημα της εποχής μας είναι η στέγαση. Αυτό δεν αφορά μόνο τα μικρά ή μεγαλύτερα νησιά· εκεί όμως ο αντίκτυπος του προβλήματος γιγαντώνεται, μιας και οι διαθέσιμες κατοικίες είναι περιορισμένες και τους καλοκαιρινούς μήνες σχεδόν μηδενίζονται. Γι’ αυτό, μέτρα όπως η δημιουργία δημοτικών κατοικιών για νέους κατοίκους και ο περιορισμός της ανεξέλεγκτης βραχυχρόνιας μίσθωσης είναι μια πρώτη διαδικασία που θα απαλύνει το πρόβλημα. Επίσης, πρέπει να δοθούν γενναία κίνητρα για ανακαίνιση εγκαταλελειμμένων κατοικιών.

Σε καμία περίπτωση δεν μπορούμε να παραβλέψουμε την ασφάλεια και την εθνική παρουσία που πρέπει να αντιλαμβάνονται οι ακρίτες μας, και πόσο μάλλον όσοι επέλεξαν ή θα επιλέξουν να μετακομίσουν στις εσχατιές του Αιγαίου. Η ενίσχυση στρατιωτικών και λιμενικών υποδομών και, παράλληλα, η ενίσχυση της πολιτικής ζωής — δηλαδή όχι μόνο φυλάκια αλλά ενεργές κοινότητες — είναι σημαντική. Γι’ αυτό πρέπει να εφαρμοστούν προγράμματα για οικογένειες στρατιωτικών, ώστε να εγκαθίστανται μόνιμα.

Δευτερεύουσας σημασίας θέματα, που έχουν να κάνουν με την ποιότητα ζωής, δεν πρέπει να περνούν απαρατήρητα, μιας και είναι ο παράγοντας που μπορεί να κάνει τη διαφορά. Πολιτιστικές δράσεις, αθλητικές εγκαταστάσεις, τοπικά δίκτυα με συλλόγους και σωματεία και ουσιαστική στήριξη της κοινωνικής ζωής πρέπει να ενταχθούν στις προτεραιότητες του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού. Ανάλογη περίπτωση, όπως στην εργασία, μπορεί να εφαρμοστεί και εδώ, με προγράμματα για ψηφιακούς νομάδες και δημιουργούς.

Τέλος, η στοχευμένη πληθυσμιακή πολιτική, με κίνητρα για γέννηση και ανατροφή παιδιών — με τοπικά επιδόματα πέραν των εθνικών, παιδικούς σταθμούς και προσέλκυση ομογενών ή νέων οικογενειών με fast-track διαδικασίες εγκατάστασης και τη δημιουργία Ειδικού Νησιωτικού Συμβολαίου 25ετίας — πιστεύω ότι θα εξαλείψει το δημογραφικό πρόβλημα μακροπρόθεσμα.

Οι παραπάνω πολιτικές πρέπει να μπουν σε ένα δεσμευτικό σχέδιο που δεν θα αλλάζει με κάθε κυβέρνηση, γιατί ο κόσμος δεν μετακομίζει με προσωρινές υποσχέσεις. Ίσως η συνταγματική αναθεώρηση να είναι και η ευκαιρία για να ενταχθεί στο Σύνταγμα ένα πλαίσιο που θα προστατεύει τον πολίτη από τις κυβερνητικές εναλλαγές, δίνοντάς του εγγύηση διαχρονικότητας. Γιατί αν τα μέτρα εφαρμοστούν αποσπασματικά, δεν θα αλλάξει τίποτα. Αν εφαρμοστούν συνολικά, μπορεί σε βάθος χρόνου να δημιουργηθεί ένα νέο, βιώσιμο μοντέλο: μικρές, ζωντανές, αυτάρκεις νησιωτικές κοινότητες, με σύγχρονες υποδομές και πραγματικές ευκαιρίες, που θα διατηρούν ουσιαστικά την ελληνικότητα της περιοχής και θα αποτρέπουν, με την παρουσία και μόνο του πληθυσμού τους, κάθε επίδοξο «καταχραστή» της ερημοποίησης των νησιωτικών περιοχών μας.